Нысандар

Картаға енген нысындардың тізімі

Бердалы батыр қорымы (XVI-XX ғасырлар)

Орналасқан жері: Маңғыстау ауданы,Жармыш селосынан36 км шығыс бағытта орналасқан.

Координатасы: N 44°1' 35.58", E 52°49' 6.83"  

Ескерткіштің сипаттамасы: Шығыс Қаратау жотасының ең шығыс шеті болып есептелетін Үшкөз-Тамды жеріндегі Қызыладыр биігінде орналасқан. Ескерткішті 1984 ж. «Манғышлақреставрация» СНРПМ экспедициясы О. Рягузова жетекшілік етуімен зерттеген. Алғаш рет 24.10.1987 жылы Халық деп.ның Маңғышлақ облыстық кеңесі атқару комитетінің №496 шешімімен мемлекеттік қорғауға алынған. Кейін  Маңғыстау облысы әкімдігінің 2010 жылғы 28 шілдедегі № 279 қаулысы бойынша жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енгізілген.

Кең ауқымдағы қорымда 100-ден астам әртүрлі уақыт кезеңінің түрлі ескерткіштері бар. Мұндағы ең ертедегі қабірүсті құрылысы шала өңделген тастардан қаланған. Үйлесімдік жағына қарай қорымның батыс жағы қоршау түріндегі, сағанатам және құлпытас ескерткіштерімен басым. Әктіқұмтастан араланып қашап салынған сағанатам құрлысының көбі шығыс жақ бөлікте және ол тас құрылыс нысаны санатында. Бұл құрлыстардың оңтүстік жақ қабырғасы өзгелеріне қарағанда еңселі және ойық қуысты  болуымен ерекшеленеді және дәстүрлі халық арасындағы Маңғыстаулық сәулет құрлысының өзіндік ерекшелігі бар ескерткіштер қатарына жатады. Өлкенің өткен тарихымен этнографиясы тұрғысынан мол мәлімет береді. Осы қатардағы ерек құрылысты, зор ауқымды негізгі арқауы өсімдік өрнектерімен көмкерілген сағанатамның бірі қорымның оңтүстік-шығыс жақ бөлігінде орналасқан. Қорымдағы кіші архитектуралық ескерткіштер құлпытас, қойтас, жетітас түрінде.  Құлпытастар үш бөліктен құралған. Бірінші тобы, кейбірінің қыр жиектері терең емес өрнекті оюланған, жоғарғы жағы жалпақ қима түрінде. Екінші тобы тік бұрышты баған түрінде, жоғарғы  жағы пішінді етіп қашалған. Үшінші түрдегі құлпытастар көлеміне қарай үлкен де, тиісінше ою-өрнегі айтарлықтай аз. Құрлыс материалы негізінен әкті-құмтас. Қалпына келтіру жұмыстары  жүргізілмеген. Қорым аумағы – 1,8 га, жалпы алаңы – 540 м.

Тарихи мәліметтер мен аңыз-деректер: Бердалы Отарұлы шамамен  1727 жылы дүниеге келіп, 1770 жылы 43 жасында елі үшін қаза тапқан. Аңыз бойынша Ескелді Бердалы Маңғыстауға алғашқы келген адайлардың елшісі болған және опасыздықпен өлтірілгеннен кейін Маңғыстау түбегіне алғаш жерленген адай кісі. Елшіні өлтіру – алаш-митра дінінің сарқындарын сақтаған көшпелілер үшін ауыр қылмыс саналған. Түрікпендердің Маңғыстауды тастап кетуі – осы Бердалы  алғашқы (нақақтан нақақ құрбан) болып қаза табуына байланысты делінеді. Жем бойында тұрған Саназар байға бір жылдан кейін Бердалы түсіне еніп аян берген. Саназар (Атақозы, Кейкі, т.б. кісілер тобы) Маңғыстауға келгесін сол аян-аманат бойынша Бердалының қабірін ашып Үшкөздің тасқабағынан Тамдының теріс жағындағы Қызыладыр биігіне қайта жерлепті. Қабірді ашқанда Бердалының мүрдесі еш бұзылмай жатқан екен мыс.

Дерек көзі:

1. Серікбол Қондыбай «Маңғыстау мен Үстірттің киелі орындары» кітабы 2007ж.;

2. «Маңғышлақреставрация» СНРПМ экспедициясының 1984 ж материалдары;

3. Маңғыстау МТМҚ ММ 2010 жыл мұрағат материалдары Н.Б. Дауымшарова.

 


Оқылған саны: 4475

Қызылсу қорымы

Қызылсу қорымы,  Маңғыстау облысы, Қарақия ауданы Сенек ауылынан солтүстікке қарай 21 шм жерде орналасқан...

Маңғыстау мемлекеттік тарихи-мәдени қорығы, "Қор" бөлімінің құжаттары

Ұлыкіндікті діни-қабірлеу кешені

Маңғыстау облысы, Қарақия ауданы, Сенек ауылынан 35 шақырым солтүстік бағытта орналасқан. 1998 жылы анықталды. 2005 жылы археолог А.Астафьевтің жетекшілігімен Маңғыстау мемлекеттік тарихи-мәдени қорығы қызметкерлері археологиялық зерттеу жұмыстарын жүргізді. ...


Уәлі қорымы

Уәлі қорымы Өтес селосынан солтүстік-шығысқа қарай 60 шақырым жерде, 180 шақырымдық Өтес – Бейнеу ауыл аралық жолының маңында орналасқан. ХI-ХХ ғғ. Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданы Өтес селосынан солтүстік-шығысқа қарай 60 км  қашықтықта орналасқан. Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіш....


Ортағасырлық Қызылқала қалашығы

Қызылқала қалашығы, Маңғыстау ауданы, Шетпе кентiнен 20 км солтүстiк бағытта Ақмыш бұлағының маңайында орналасқан....


Қырғын қорымы

Қырғын қорымы Маңғыстау облысы, Қарақия ауданы  Жетібай ауылынан 5км батыс бағытта орналасқан.  ХIХ-ХХ ғасырлар,  Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіш. ...


Шерқала тауы (X – XIII ғғ.)

Маңғыстау облысы әкімдігінің 2010 жылғы 28 шілдедегі № 279 қаулысы бойынша жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енгізілген. Қазіргі таңда Маңғыстау облысы әкімдігінің 2018 жылғы 5 қаңтар №3 қаулысы бойынша Жергілікті маңызы бар Тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енгізілген. «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» бағдарламасы аясында «Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы» жобасы бойынша өңірлік маңызы бар қасиетті нысандар тізіміне енді....


Ұлыкіндікті кешені

1998 жылы анықталды. 2005 жылы археолог А.Астафьевтің жетекшілігімен Маңғыстау мемлекеттік тарихи-мәдени қорық қызметкерлері археологиялық зерттеу жұмыстарын жүргізді. Қазіргі таңда Маңғыстау облысы әкімдігінің 2018 жылғы 5 қаңтар №3 қаулысы бойынша Жергілікті маңызы бар Тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енгізілген....


Booking.com
Страницы: 1234567