сокралды тарихи-мәдени нысандарының

2004-2005 жылдары Маңғыстау ауданында Шетпе кентiнен 20 км солтүстiк бағытта Ақмыш бұлағының маңайында орналасқан Қызылқала ортағасырлық қалашығының орнына археологиялық зерттеулер өткiзiлдi.  Алғашқыда ескерткіштің қабырғалары ғана бекітілген керуен сарай болғаны ал кейіннен,  сыртынан таспен қапталып, 13 қарауыл мұнаралы мықты қамалға  айналдырылған. Бекіністі айнала қоршай саудагерлер мен кәсіпкерлердің гүлденген қаласы орналасып жатты. Қыш-шөлмек ыдыстардың, күйдірілген кірпіштер мен темірден, мыстан, құнды металлдардан жасалған бұйымдардың табылуы бұл жерде өндіріс орындарының болғандығын айғақтайды. Жалпы көлемi 50 га дейiн қамтып жатқан Қызылқала қалашығының негiзiне  орта азиялық үлгiмен салынған қабырғаларының сақталған биiктiгi 2,5-4 м жуық, жоспары квадрат тәрiздi  үлкен де мықты қорған  10 ғасыр шамасында салынған. Қорған Хорезм империясының Маңғыстаудағы форпосты болып, келетiн керуендердiң қауiпсiздiгiн қамтамасыз ету мақсатында тұрғызылған. Уақыт өтуiмен бұл жерге Орта Азиядан қоныстанушылар келiп, қорған айнала егiншiлер мен өнеркәсiпшiлер елдi мекенi пайда болады. Суы мол, табиғаты жұмсақ Қаратау баурайындағы оазис 13 ғасырдың бірінші ширегіне  дейін көп құрылысты, бау-бақшалы, көл-тоғандары бар үлкен қалаға айналды. Қаланың негiзгi тұрғындары Хорезмнен келген колонистер болған, ал жақын жерде Шерқала тауының маңында жергiлiктi тайпалардың егiншiлiкпен, мал шаруашылығымен айналысатын бекiнiстi елдi мекенi болды.